Askerî düşünce tarihinin en özgün isimlerinden Aleksandr A. Sveçin'in, yayımlanmasının üzerinden bir asır geçmesine rağmen güncelliğini koruyan şaheseri 'Strateji', Anna Sunar'ın çevirisiyle İlgi Kültür Sanat Yayınları tarafından Türk okuruyla buluşturuldu.

Rusya-Ukrayna savaşı neden kısa sürede sonuçlanmadı? İsrail'in Gazze'deki askerî üstünlüğü neden siyasi hedeflerine ulaşmasını garanti etmiyor? Amerika Birleşik Devletleri, muazzam askerî ve teknolojik üstünlüğüne rağmen Afganistan'da neden istediği sonucu elde edemedi? Kızıldeniz'de yaşanan çatışmalar, dünya ticaretini ve küresel güç dengelerini nasıl etkileyebiliyor? Çin ile ABD arasındaki stratejik rekabetin sonucunu askerî güç mü, ekonomik ve teknolojik üstünlük mü belirleyecek?

Günümüz dünyasının bu yakıcı sorularını anlamak için bundan tam bir asır önce kaleme alınmış bir esere başvurmak gerekiyor: Aleksandr Sveçin'in Strateji'sine.

Ukrayna'daki savaş, askerî harekâtların yanı sıra ülkelerin savunma sanayilerini, ekonomik kaynaklarını, insan gücünü ve ittifak ilişkilerini karşı karşıya getiren bir mücadeleye dönüştü. Gazze'de yaşananlar, askerî üstünlük ile siyasi hedeflere ulaşmak arasındaki farkı yeniden gündeme taşıdı. Orta Doğu'daki çatışmalar ise savaşın yalnızca ordular arasında değil, ekonomik sistemler, enerji kaynakları, ticaret yolları ve siyasi iradeler arasında da yürütüldüğünü gösterdi.

İnsansız hava araçları, hipersonik füzeler, yapay zekâ ve uydu sistemleri savaşın araçlarını değiştirmiş olabilir ancak savaşın temel stratejik meseleleri, bütün bu teknolojik dönüşümlere rağmen varlığını koruyor.

Bir savaşın ne kadar süreceği, hangi kaynaklarla sürdürülebileceği, askerî başarıların nasıl siyasi kazanımlara dönüştürüleceği ve nihayetinde zaferin ne anlama geldiği gibi sorular, bugün de stratejinin merkezinde yer alıyor.

Rus ve Sovyet strateji düşüncesinin büyük temsilcisi Aleksandr Andreyeviç Sveçin bu sorulara askerî düşünce tarihinde en kapsamlı ve özgün cevapları veren isimlerden biri.

Clausewitz'den Sveçin'e: Savaş üzerine düşünmek

1878 yılında doğan Sveçin, Çarlık Rusyası'nın askerî geleneği içinde yetişmiş; Rus-Japon Savaşı'na ve Birinci Dünya Savaşı'na katılmış, ardından Sovyet askerî düşüncesinin şekillenmesinde önemli rol oynamış. Asker, tarihçi ve teorisyen kimliklerini bir araya getiren Sveçin, savaşın yalnızca silahlı kuvvetlerin faaliyetleriyle açıklanamayacağını, siyasetten ekonomiye, coğrafyadan toplumsal yapıya kadar uzanan geniş bir perspektifle ele alınması gerektiğini savunmuştur.

İlk kez 1926 yılında yayımlanan Strateji, Carl von Clausewitz'in Savaş Üzerine adlı eseriyle temsil edilen büyük fikrî geleneğin yirminci yüzyıldaki en önemli halkalarından biri.

'Sovyet Clausewitz'i' olarak da anılan Sveçin, Clausewitz'in fikirlerini tekrarlamakla yetinmez sanayileşmenin, kitlesel orduların, teknolojik gelişmelerin ve modern devletin savaşın karakterini nasıl değiştirdiğini inceler, askerî tarihten hareketle savaşın değişmez unsurları ile her tarihî döneme özgü şartlarını birbirinden ayırmaya çalışır.

Sveçin'in düşüncesinde her savaşın kendine özgü bir mantığı vardır. Geçmişte zafer getirmiş bir strateji, farklı siyasi, ekonomik ve askerî şartlar altında felakete yol açabilir. Bu nedenle stratejistin görevi hazır reçeteleri uygulamak değil, karşı karşıya bulunduğu savaşın karakterini doğru teşhis etmektir.

Taktik ile strateji arasındaki köprü: Operasyonel sanat

Sveçin'in askerî düşünceye yaptığı en büyük katkılardan biri, bugün dünyanın önde gelen askerî akademilerinde incelenen operasyonel sanat kavramının teorik temellerini oluşturmasıdır.

Taktik, muharebelerin nasıl kazanılacağıyla; strateji ise savaşın hangi siyasi hedefler doğrultusunda yürütüleceğiyle ilgilenir. Operasyonel sanat, bu iki alan arasındaki bağlantıyı kurar. Birbirinden ayrı muharebeleri, manevraları ve askerî faaliyetleri ortak bir stratejik hedefe yöneltir.

Bu ayrım, modern askerî düşüncenin en önemli kavramsal dönüşümlerinden biridir. Çünkü bir ordu bütün muharebelerini kazandığı hâlde savaşı kaybedebilir. Muharebe meydanındaki başarıların stratejik değeri, savaşın siyasi amaçlarına ne ölçüde hizmet ettikleriyle belirlenir.

Vietnam ve Afganistan savaşlarından günümüzün Orta Doğu çatışmalarına kadar pek çok örnek, askerî üstünlüğün tek başına siyasi zafer anlamına gelmediğini ortaya koymaktadır.

Sveçin'in geliştirdiği kavramsal çerçeve, Sovyet askerî düşüncesinin sınırlarını aşarak Batı askerî doktrinlerini de etkilemiş, modern harekât planlamasının temel unsurlarından biri hâline gelmiştir.

İmha mı, yıpratma mı?

Strateji'nin merkezinde yer alan en önemli tartışmalardan biri, imha stratejisi ile yıpratma stratejisi arasındaki ayrımdır.

Düşmanı kesin sonuç alıcı bir darbeyle yenilgiye uğratmayı amaçlayan imha stratejisine karşılık yıpratma stratejisi, düşmanın direnme kapasitesinin zaman içerisinde aşındırılmasını esas alır.

Sveçin, bu iki stratejiden herhangi birini mutlaklaştırmaz; savaşın siyasi hedefleri, tarafların ekonomik potansiyelleri, coğrafi şartlar, ittifak ilişkileri ve askerî imkânlar, hangi stratejinin uygulanabilir olduğunu belirler.

Onun asıl itirazı, bütün savaşların aynı yöntemle kazanılabileceğine duyulan inançtır. Kısa sürede kesin zafer elde etme beklentisinin devletleri nasıl stratejik felaketlere sürükleyebileceğini, uzun süreli savaşlara hazırlanmanın önemini ve zamanın başlı başına bir stratejik unsur olduğunu ortaya koyar.

Bugün Rusya-Ukrayna savaşında tartışılan mühimmat üretim kapasitesi, insan gücü, ekonomik dayanıklılık, dış yardımlar ve siyasi iradenin sürdürülebilirliği gibi meseleler, Sveçin'in bir asır önce ortaya koyduğu stratejik problemlerin günümüzdeki karşılıklarıdır.

Onun düşüncesinde savaş, yalnızca düşman ordusuyla değil, düşmanın savaşı sürdürmesini mümkün kılan bütün kaynaklarla ilişkilidir.

Moskova'dan Washington'a: Strateji düşüncesinin temel referanslarından biri

Sveçin'in Strateji'si, yalnızca Rus askerî düşüncesinin klasikleri arasında yer alan tarihî bir eser değildir. Dünyanın farklı ülkelerinde askerî doktrin, harekât planlaması, savaş ekonomisi ve ulusal güvenlik üzerine yapılan akademik çalışmalarda sıklıkla başvurulan temel kaynaklardan biridir.

ABD Kara Harp Akademisi, ABD Ulusal Savunma Üniversitesi ve Fort Leavenworth'taki Komuta ve Genelkurmay Koleji bünyesinde yayımlanan askerî araştırmalarda Sveçin'in görüşlerine bugün de atıfta bulunulmaktadır.

Amerikan askerî doktrininde 1980'li yıllarda belirginleşen operasyonel sanat anlayışının fikrî kökenleri incelendiğinde karşımıza çıkan başlıca isimlerden biri yine Sveçin'dir.

David Glantz, John Erickson ve Jacob Kipp gibi önde gelen Sovyet askerî tarihi araştırmacılarının çalışmalarında önemli bir yer tutan Sveçin, eski ABD Dışişleri Bakanı ve ulusal güvenlik danışmanı Condoleezza Rice'ın akademik çalışmalarında da referans aldığı strateji düşünürlerinden biridir. Rice, Princeton Üniversitesi tarafından yayımlanan ve modern strateji literatürünün temel eserlerinden biri kabul edilen Makers of Modern Strategy kitabındaki Sovyet stratejisinin oluşumuna ilişkin incelemesinde Sveçin'e başvurmuştur.

Rusya Genelkurmay Başkanı Valeri Gerasimov'un da askerî stratejinin gelişimine ilişkin değerlendirmelerinde referans verdiği Sveçin, çağdaş Rus askerî düşüncesinin anlaşılması bakımından ayrı bir önem taşımaktadır.

Soğuk Savaş'ın zıt cephelerinde yer alan askerî kurumların aynı düşünürün eserine başvurması, Sveçin'in fikirlerinin ideolojik ve coğrafi sınırları aşan evrensel niteliğinin önemli bir göstergesidir.

Savaşın cephe gerisini anlamak

Sveçin'in düşüncesini bugün özellikle değerli kılan hususlardan biri, savaşın cephe gerisine verdiği önemdir.

Enerji kaynakları, ulaştırma koridorları, finansal sistemler, savunma sanayii, teknolojik kapasite, ekonomik yaptırımlar ve toplumsal dayanıklılık, modern stratejik mücadelenin vazgeçilmez unsurlarıdır.

Bir ülkenin savaş alanındaki gücü, gerçekte fabrikalarından demiryollarına, limanlarından maliyesine, eğitim sisteminden diplomatik ilişkilerine kadar uzanan çok daha büyük bir yapının ürünüdür.

Bu bakımdan Sveçin, yalnızca askerî stratejinin değil, bugün büyük strateji olarak adlandırılan düşünce alanının da önemli temsilcilerinden biridir.

1938 yılında Stalin dönemindeki tasfiyeler sırasında idam edilen Sveçin'in hayatı trajik biçimde sona ermiş olsa da düşünceleri yaşamaya devam etmiştir. Onun büyüklüğü, yalnızca kendi çağının savaşlarını açıklamasında değil, sonraki kuşaklara savaş üzerine düşünmenin yöntemini öğretmesindedir.

Türk strateji literatürüne önemli bir katkı

İlgi Kültür Sanat Yayınları tarafından yayımlanan Strateji, Türkçe askerî düşünce literatürünün zenginleşmesi bakımından önemli bir kazanımdır.

Kurmay subaylar, askerî tarihçiler, savunma ve güvenlik uzmanları, stratejistler, diplomatlar, uluslararası ilişkiler araştırmacıları ve siyasi karar alıcılar için temel bir başvuru eseri niteliğindeki kitap, savaşın çok boyutlu karakterini anlamak isteyen bütün okurlara hitap ediyor.

Dünyanın yeniden büyük güç rekabetine, silahlanma yarışına ve uzun süreli askerî çatışmalara sahne olduğu bir dönemde Sveçin'in Türkçeye kazandırılması ayrıca anlam taşıyor.

Michelin Yıldızlı İspanyol Şef, Çorum mutfağını yerinde inceledi
Michelin Yıldızlı İspanyol Şef, Çorum mutfağını yerinde inceledi
İçeriği Görüntüle

Sun Tzu, Clausewitz, Jomini ve Liddell Hart gibi büyük strateji düşünürlerini okuyanların kitaplığında Aleksandr Sveçin'in de mutlaka bulunması gerekiyor.

Çünkü Strateji, yalnızca savaşların nasıl kazanıldığını anlatan bir kitap değil; devletlerin neden zafer kazandığını, neden yenildiğini ve hangi fikrî hataların onları felakete sürüklediğini anlamaya yönelik büyük bir eserdir.

Savaşın araçları değişebilir, orduların teknolojileri yenilenebilir; fakat stratejik düşüncenin yerini hiçbir silah alamaz. Sveçin'i bir asır sonra hâlâ okunması gereken bir düşünür yapan da budur.

Kaynak: İHA