Sakarya Üniversitesi (SAÜ) Devlet Konservatuvarında yürütülen proje kapsamında yüksek lisans öğrencisi ve danışman hocası eşliğinde geliştirilen 'Makam Besteci AI' adlı yerli yapay zekâ uygulaması, Türk müziğindeki 164 makam ve 87 usulde eser üretebiliyor. Yazılımın 2027 yılında ücretsiz olarak kullanıma açılması planlanıyor.
SAÜ Devlet Konservatuvarı Çalgı Eğitimi Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Mahir Mak'ın danışmanlığında, yüksek lisans öğrencisi Emin Şükrü Demir tarafından yürütülen proje, yapay zeka destekli müzik üretiminde Türk müziğine özgü ses sistemi ve makam yapısının temsil edilmesini amaçlıyor. İnternette bulunan veri setleri ile eğitilen uygulama Türk müziğindeki 164 makam ve 87 usulde eser üretebiliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı destekleriyle çalıştayı gerçekleştirilen uygulamanın yalnızca eser üretiminde değil, müzik eğitimi ve ses kayıt teknolojilerinde de farklı kullanım alanları bulabileceğini belirten Mak, yazılımın bilgisayar, tablet ve telefondan erişilebilir biçimde ücretsiz olarak sunulmasının planlandığını ifade etti.
'Geleneksel müziğimizde bir uygulama eksikliği fark ettik'
Mevcut yapay zekâ uygulamalarının ağırlıklı olarak Batı müziği verileriyle geliştirildiğini ve Türk müziğinin kendine özgü ses sisteminin bu araçlarda yeterince karşılık bulmadığını belirten proje yürütücüsü Doç. Dr. Mahir Mak, 'Yapay zekanın temas etmediği alan kalmadı neredeyse. Bunlardan birisi de müzik. Dramatik bir şekilde yapay zeka müzik alanının yanına nüfuz etmiş görünüyor. Ama görünen o ki yapay zeka önümüzdeki süreçte tüm alanlarda olduğu gibi müziği içerisinde de etkili bir rolde olacak. Bu bakış açısıyla bizim geleneksel müziğimiz alanı içerisinde bir uygulama eksikliği fark ettik. Öğrencimle birlikte son 1 yıldır bir uygulama geliştiriyoruz. Bu uygulamanın bir dolu ayağı var. Eğitimde nasıl kullanılır gibi bir ara yüzü, ses kayıt teknolojisi içerisinde nasıl yer edinir diye bir diğer ara yüzü... Öte yandan da Türk müziği nasıl üretilir gibi üçüncü bir ara yüzü olan geniş bir uygulama bu. Umarım şimdiden herkes için hayırlı olur' dedi.
'Uçtan uca bir müzik eseri nasıl yapabiliriz diye yola çıktık'
Müzik eğitimi ile bilgisayar programcılığı alanlarındaki birikimini projede bir araya getiren uygulamanın geliştiricisi, yüksek lisans öğrencisi Emin Şükrü Demir ise, 'Dünya üzerinde kültürel bir hegemonya var. Herkes müziği Batı müziğinden ibaret zannediyor. Çok kıymetli eserler var tabi ki, Beethoven, Mozart gibi. Ama bu dünya üzerinde başka kültürler de var. Çin kültürü, Hindistan kültürü, Türk kültürü gibi. Bizim de müziğimiz ve kültürümüz çok köklü. Bunlar içerisine girdiğimiz zaman hocam ile birlikte neler yapabiliriz diye araştırdık. Literatürde veri setlerimiz var. Veri setleri ile yapay zeka araçlarını eğitiyoruz. Bu veri setlerimizden Prof. Dr. İbrahim Karaosmanoğlu'nun 2 bin 200 eserlik bir veri seti vardı. Geçen yıl bunu güncelleyip 3 bin esere arttırdılar. Burada halk müziği, sanat müziği eserlerimiz var. Anonim eserler var. 'Bu eserleri makineye nasıl öğretebiliriz, müziğimizi daha doğru nasıl yapabiliriz'den yola çıkarak bir uygulama geliştirmeye başladık. 'Uçtan uca bir müzik eseri nasıl yapabilir'den yola çıktık. Bizim 164 tane makamımızda 87 tane usulümüzde eserler icra edebiliyoruz. Bunları nota olarak çıktısını alabiliyoruz. Türk müziğine özgü enstrümanlarla seslendirebiliyoruz ve üzerinde düzenlemeler yapabiliyoruz' diye konuştu.
